Покрај крвавиот пејзаж на религиозниот конфликт, постои искуство на внатрешен мир и утеха што го ветува секоја религија, особено будизмот. За разлика од нетолерантното дивјаштво на другите религии, будизмот не е ниту фанатичен ниту догматичен – така велат неговите приврзаници. За многумина од нив будизмот е помалку теологија, а повеќе медитативна и научна дисциплина наменета да промовира внатрешна хармонија и просветлување додека не` насочува кон патот на правилното живеење. Општо земено, духовниот фокус не е само на себе, туку и на благосостојбата на другите. Човек се обидува да ги остави настрана егоистичките стремежи и да стекне подлабоко разбирање за својата поврзаност со сите луѓе и работите. „Социјално ангажираниот будизам“ се обидува да го спои индивидуалното ослободување со одговорното општествено дејствување со цел да изгради просветлено општество.
Со еден поглед на историјата, сепак, ќе откриеме дека не сите многубројни и широко различни форми на будизам биле ослободени од идеолошки фанатизам, ниту пак од насилните и експлоататорските определби коишто се толку карактеристични за другите религии. Во Шри Ланка постои легендарна и речиси света запишана историја за триумфалните битки што ги воделе будистичките кралеви од минатото. Во текот на дваесеттиот век, будистите жестоко се судрија едни со други како и со небудисти во Тајланд, Бурма, Кореја, Јапонија, Индија и на други места. Во Шри Ланка, вооружените битки меѓу будистичките синхалци и хиндуистичките Тамили однесоа многу животи на двете страни. Во 1998 година, американскиот Стејт департмент наведе триесет од најнасилните и најопасните екстремистички групи во светот. Над половина од нив биле религиозни, особено муслимани, Евреи и будисти.
Во Јужна Кореја, во 1998 година, илјадници монаси од будистичкиот ред Чоге се бореа меѓу себе со тупаници, камења, огнени бомби и палки, во жестоки битки што траеја со недели. Тие се бореа за контрола над редот, најголемиот во Јужна Кореја, со годишен буџет од 9,2 милиони долари, имотот вреден милиони долари и привилегијата да назначат 1700 монаси во различни канцеларии. Во тепачките беа оштетени главните будистички светилишта и беа повредени десетици монаси, од кои некои сериозно. Се чинеше дека корејската јавност ги презира двете фракции, чувствувајќи дека без разлика која страна ќе ја преземе контролата, „ќе ги искористи донациите на верниците за луксузни куќи и скапи автомобили“.
Како и со секоја религија, расправиите помеѓу или внатре во будистичките секти честопати се поттикнати од материјалната корупција и личните недостатоци на раководството. На пример, во Нагано, Јапонија, во Ѕенкоѕи, престижниот комплекс на храмови што е домаќин на будистички секти повеќе од 1400 години, избувна „гадна битка“ помеѓу главниот свештеник Комацу и Тачу, група храмови номинално под водство на главниот свештеник. Монасите од групата Тачу го обвинија Комацу дека продавал списи и цртежи под името на храмот за лична корист. Тие, исто така, беа згрозени од зачестеноста со која тој беше виден во женско друштво. Комацу за возврат се обиде да ги изолира и казни монасите кои беа критички настроени кон неговото водство. Конфликтот траеше пет години и стигна до судовите.
Но, што е со тибетскиот будизам? Зарем тој не е исклучок од овој вид на расправии? А што е со општеството што тој помогна да се создаде? Многу будисти тврдат дека, пред кинеската репресија во 1959 година, стариот Тибет бил духовно ориентирано царство ослободено од егоистичкиот начин на живот, празниот материјализам и расипувачките пороци кои царуваат во модерното индустријализирано општество. Западните медиуми, туристичките книги, романите и холивудските филмови ја прикажаа тибетската теократија како вистински Шангри-Ла. Самиот Далај Лама изјави дека „проширеното влијание на будизмот“ во Тибет, „среде широкo отворенитe простори на недопрена средина резултирало во општество посветено на мирот и хармонијата. Уживавме во слободата и задоволството.“
Читањето на историјата на Тибет сугерира малку поинаква слика. „Религиозните конфликти беа вообичаени во стариот Тибет“, пишува еден западен будистички практикант. „Историјата ја демантира сликата на Шангри-Ла на тибетските лами и нивните следбеници кои живеат заедно во меѓусебна толеранција и ненасилна добра волја. Навистина, ситуацијата беше сосема поинаква. Стариот Тибет многу повеќе наликуваше на Европа за време на религиозните војни на Контрареформацијата.“ Во тринаесеттиот век, императорот Кублај Хан го создаде првиот Голем Лама, кој требаше да претседава со сите други лами, како што може да претседава папата со своите епископи. Неколку векови подоцна, императорот на Кина испрати војска во Тибет за да го поддржи Големиот Лама, амбициозен 25-годишен човек, кој потоа си ја доделил титулата Далај (океански) Лама, владетел на целиот Тибет.
Неговите две претходни „инкарнации“ на лама потоа беа ретроактивно признати како негови претходници, со што го трансформираа 1-виот Далај Лама во третиот Далај Лама. Овој прв (или трет) Далај Лама запленил манастири кои не припаѓале на неговата секта и се верува дека ги уништил будистичките списи кои се косат со неговото тврдење за божество. Далај Лама кој го наследи водел екстравагантен живот, уживајќи во многу љубовници, забава со пријателите и однесувајќи се на други начини кои се сметаат за несоодветни за инкарнирано божество. За овие престапи тој беше убиен од неговите свештеници. Во рок од 170 години, и покрај нивниот признат божествен статус, петмина Далај Лами биле убиени од своите првосвештеници или други дворјани.
Стотици години, соперничките тибетски будистички секти беа вклучени во жестоки насилни судири и егзекуции по кратка постапка. Во 1660 година, 5-тиот Далај Лама се соочил со бунт во провинцијата Цанг, упориштето на ривалската секта Кагју со нејзиниот висок лама познат како Кармапа. Петтиот Далај Лама повика на остра одмазда против бунтовниците, заповедувајќи `и на монголската војска да ги уништи машките и женските редови, а исто така и потомството „како јајца скршени од карпи… Накратко, уништете ги сите нивни траги, дури и нивните имиња.“
Во 1792 година, многу манастири на Кагју биле конфискувани и нивните монаси биле насилно преобратени во сектата Гелуг (признаена автономна секта на Далај Лама). Училиштето на Гелуг, познато и како „Жолти капи“, покажа малку толеранција или подготвеност да ги меша своите учења со другите будистички секти. Според зборовите на една од нивните традиционални молитви: „Пофалба на тебе, насилен боже на учењата на Жолтата шапка/кој се сведува на честички прашина/ големи битија, високи службеници и обични луѓе/ кои ја загадуваат и корумпираат доктрината на Гелуг.“ Мемоарите на еден тибетски генерал од осумнаесеттиот век ги прикажуваат сите верски конфликти меѓу будистичките и верските крвави судири како секташки битки. Оваа мрачна историја останува во голема мера игнорирана од денешните следбеници на тибетскиот будизам на Запад.
Религиите имале блиски врски не само со насилството туку и со економската експлоатација. Навистина, често е тоа економската експлоатација која го наложува насилството. Таков беше случајот со тибетската теократија. Сè до 1959 година, кога Далај Лама последен пат претседаваше со Тибет, поголемиот дел од обработливото земјиште сè уште беше организирано во имоти на кои работеа закрепостени селани. Овие имоти биле во сопственост на две општествени групи: богатите секуларни земјопоседници и богатите теократски лами. Дури и еден писател сочувствителен со стариот поредок изјавува дека „голем дел од недвижниот имот им припаѓал на манастирите, а повеќето од нив собрале големо богатство“. Голем дел од богатството било акумулирано „преку активно учество во трговија и позајмување пари“.
Со своите 185 имоти, 25.000 закрепостени селани, 300 големи пасишта и 16.000 пастири, манастирот Дрепунг бил еден од најголемите земјопоседници во светот. Богатството на манастирите било во рацете на мал број високи лами. Повеќето обични монаси живееле скромно и немале директен пристап до големото богатство. Самиот Далај Лама „живеел во раскош во палатата Потала со 1000 соби и 14 ката“.
Секуларните лидери исто така живееле богато. Истакнат пример беше врховниот командант на тибетската армија, член на кабинетот на Далај Лама, кој поседувал 4000 квадратни километри земја и 3500 закрепостени селани. Стариот Тибет беше погрешно претставен од некои западни обожаватели како „нација на која не `и требаше полициска сила, бидејќи нејзиниот народ доброволно ги почитуваше законите на кармата.“ Всушност, таа имаше професионална војска, иако мала, која служеше главно како жандармерија за земјопоседниците да го одржуваат редот, да го заштитат својот имот и да ги ловат закрепостените селани кои избегале.
Младите тибетански момчиња редовно ги земале од нивните селански семејства и ги носеле во манастирите за да ги обучуваат за монаси. Штом биле однесени таму, тие биле задржани доживотно. Монахот Таши-Церинг известува дека било вообичаено децата на селаните да бидат сексуално малтретирани во манастирите. Самиот тој бил жртва на постојано силување, од неговата деветта година. Монашкиот сталеж, исто така, регрутираше деца на доживотно ропство како слуги, танцувачи и војници.
Во стариот Тибет имало мал број земјоделци кои егзистираа како еден вид слободно селанство, а можеби и уште 10.000 луѓе кои ги сочинуваа семејствата од „средната класа“ на трговци, дуќанџии и мали трговци. Илјадници други беа питачи. Имало и робови, обично домашни слуги, кои не поседуваа ништо. Нивното потомство се раѓало во ропство. Мнозинството од селското население биле закрепостени селани. Третирани малку подобро од робовите, закрепостените селани биле без школување или здравствена заштита. Тие морале доживотно да ја работат земјата на господарот – или земјата на манастирот – без плата, да ги поправаат домовите на господарот, да ги транспортираат неговите посеви и да ги собираат неговите огревни дрва. Исто така, од нив се очекувало да обезбедат превоз на животни и превоз на повик. Нивните господари им кажувале какви култури да одгледуваат и кои животни да ги одгледуваат. Тие не можеле да се венчаваат без согласност на својот господар или лама. И тие лесно можеле да бидат одвоени од своите семејства доколку нивните сопственици требало да ги изнајмат за работа на далечна локација.
Како и во системот на наемен труд и за разлика од ропството, господарите немаа одговорност за издржувањето на закрепостениот селанец и немаа директен интерес за неговиот опстанок како скапо парче имот. Закрепостените селани мораа сами да се издржуваат. Сепак, како и во робовладетелскиот систем, тие беа врзани за нивните господари, гарантирајќи постојана работна сила која не можеше ниту да се организира, ниту да штрајкува, ниту слободно да заминува како работниците во капитализам. Господарите го имаа најдоброто од двата света.
Една 22-годишна жена, која и самата е избегана закрепостена селанка, известува: „Убавите закрепостени девојки обично ги земаше сопственикот како куќни слугинки и ги користеше како што сака“; тие „беа само робови без права“. На слугите им била потребна дозвола да одат каде било. Сопствениците на земјиштето имале законски овластувања да ги фатат оние што се обиделе да побегнат. Еден 24-годишен бегалец ја поздравил кинеската интервенција како „ослободување“. Тој сведочеше дека под крепосништво бил подложен на непрестајна мака, глад и студ. По неговото трето неуспешно бегство, тој бил безмилосно претепан од луѓето на газдата додека не прокрварил од носот и устата. Потоа му истуриле алкохол и сода на раните за да ја зголемат болката, тврди тој.
Закрепостените селани се оданочуваа за венчавка, се оданочуваа за раѓањето на секое дете и за секоја смрт во семејството. Тие биле оданочувани за садење дрво во нивниот двор и за чување животни. Тие биле оданочувани за религиозни фестивали и за јавно играње и свирење на тапани, за испраќање во затвор и за ослободување. Оние што не можеле да најдат работа биле оданочувани за невработеност, а ако патувале во друго село во потрага по работа, плаќале такса за премин. Кога не можеле да платат, манастирите им позајмуваа пари со камата од 20 до 50 проценти. Некои долгови биле пренесувани од татко на син на внук. Должниците кои не можеле да ги подмират своите долгови ризикувале да завршат во ропство.
Религиозните учења на теократијата го поткрепуваа нејзиниот класен поредок. Сиромашните и измачените биле учени дека сами си ги предизвикале своите неволји поради лошите начини на живеење во претходните животи. Оттука, тие мораа да ја прифатат бедата на своето актуелно постоење како кармичко помирување и во исчекување дека нивната среќа ќе се подобри во нивниот следен живот. Богатите и моќните ја третираа својата добра судбина како награда и опиплив доказ за добрината во минатите и сегашните животи.
Тибетските закрепостени селани беа нешто повеќе од суеверни жртви, слепи за сопственото угнетување. Како што видовме, некои избегале; други отворено се спротивставувале, понекогаш трпејќи страшни последици. Во феудалниот Тибет, мачењето и осакатувањето – вклучително и издлабување на очите, вадење јазици, пресекување на тетивите и ампутација – беа фаворизирани казни што им се нанесуваа на крадците и на закрепостените селани кои се обиделе да побегнат или пружеле отпор. Патувајќи низ Тибет во 1960-тите, Стјуарт и Рома Гелдер интервјуирале поранешен закрепостен селанец, Церех Ванг Туеи, кој украл две овци кои му припаѓале на еден манастир. За ова му ги извадиле двете очи и му ја осакатиле раката доживотно. Тој објаснува дека повеќе не е будист: „Кога светиот лама им рече да ме ослепат, се уверив дека нема добро во религијата.“ Бидејќи одземањето човечки живот беше против будистичките учења, некои престапници биле жестоко камшикувани, а потоа „препуштени на Бога“ во студената ноќ да умрат. „Споредбата меѓу Тибет и средновековна Европа е импресивна“, заклучува Том Гранфелд во својата книга за Тибет.
Во 1959 година, Ана Луиз Стронг посетила изложба на опрема за мачење што ја користеле тибетските господари. Имало лисици од сите големини, вклучително и мали за деца, и инструменти за сечење нос и уши, за вадење очи, за кршење раце и кинење тетива на нозете. Имало вжештено железо, камшици и специјални помагала за расекување. На изложбата биле претставени фотографии и сведоштва на жртви кои биле ослепени или осакатени или претрпеле ампутации поради кражба. Имало овчар чиј господар му должел надомест во јуани и пченица, но одбил да плати. Така тој му ја земал една од кравите на господарот, но поради тоа му ги отсечеле рацете. На друг сточар, кој му се противел на господарот да му ја одземе жената, му ги пресечеле рацете. Имало слики од комунистички активисти со отсечени носови и горни усни, како и жена која била силувана, а потоа `и го отсечеле носот.
Раните посетители на Тибет коментирале за теократскиот деспотизам. Во 1895 година, еден Англичанец, д-р А.Л. Вадел, напишал дека населението е под „неподнослива тиранија на монасите“ како и под ѓаволските суеверија што тие ги создале за да го тероризираат народот. Во 1904 година, Персевал Лендон го опишал владеењето на Далај Лама како „мотор на угнетување“. Отприлика во тоа време, друг англиски патник, капетанот В.Ф.Т. О’Конор, забележал дека „големите земјопоседници и свештениците… практикуваат секој во своето владеење деспотска моќ“, додека луѓето се „угнетени од најмонструозниот раст на монаштвото и свештеничкото лукавство“. Тибетските владетели „измислија понижувачки легенди и поттикнаа дух на суеверjе“ кај обичниот народ. Во 1937 година, друг посетител, Спенсер Чепмен, напишал: „Ламаистичкиот монах не го троши своето време во служење на народот или воспитување… Просјакот покрај патот не е ништо за монахот. Знаењето е љубоморно чувана привилегија на манастирите и се користи за зголемување на нивното влијание и богатство.“ Колку и да сакаме да било поинаку, феудалниот теократски Тибет беше далеку од романтизираниот Шангри Ла толку ентузијастички негуван од западните преобратници на будизмот.
Втор дел: https://rabotnickiglas.com/mitot-za-stariot-tibet-kako-izguben-raj-majkl-parenti-2/
Преземено од: https://www.marxists.org/makedonski/parenti/2003/tibet.htm
