Меѓународна поддршка за отпорот против Иловица-Штука: Над 40 професори, истражувачи и организации застанаа во одбрана на Струмичката Котлина

На само два дена пред истекот на рокот за поништување на концесиите за рудникот Иловица-Штука, иницијативите кои се противат на отворањето на рудникот (ЕКО-ДОЛИНА, Ново Село, ЗЕЛЕНА НАРОДНА СТРАЖА, Скопје, ЗДРАВА КОТЛИНА, Струмица, ЈА ШТИТАМ БЕЛАСИЦА, Ново Село, МЛАДИТЕ НА ШТУКА И ИЛОВИЦА, Босилово, СПАС ЗА ГЕВГЕЛИЈА, Гевгелија, СПАС ЗА ПРИЛЕП, Прилеп, СПАС ЗА СТРУМИЧКА КОТЛИНА, Струмица, CHANGEMAKERS 4 ALL, Гевгелија) објавија отворено писмо со кое, како што велат, се потврдува значајна меѓународна поддршка за отпорот во Струмичкиот регион.

Петицијата за солидарност со локалните заедници и граѓанските иницијативи беше покрената во текот на летото, а досега ја потпишале повеќе од 40 универзитетски професори, истражувачи, граѓански организации и претставници од повеќе земји. Иницијаторите наведуваат дека писмото сè уште циркулира и очекуваат дополнителна поддршка, вклучително и од медиумите, особено доколку, како што посочуваат, биде потребно проширување на граѓанскиот отпор.

Во писмото потписниците изразуваат солидарност со долгогодишниот ангажман на локалните иницијативи за заштита на водните ресурси, плодното земјиште, земјоделството и животната средина. Воедно, се нагласува и правото на локалните заедници да учествуваат во носењето одлуки кои директно влијаат врз нивната иднина.

Иницијаторите на отвореното писмо велат дека со неговото објавување сакаат да покажат дека отпорот во Струмичката Котлина не е изолиран и дека истрајноста на локалните заедници е препознаена и надвор од границите на земјата. Тие упатуваат благодарност до сите потписници кои, како што наведуваат, застанале во солидарност со жителите на Струмичкиот регион.

Во продолжение го пренесуваме отвореното писмо во целост:

ОТВОРЕНО ПИСМО

За солидарност со Струмичкиот регион и локалниот отпор против рудникот Иловица-Штука

ДА ЈА ЗАЧУВАМЕ СТРУМИЧКА КОТЛИНА!

Пишуваме да ја изразиме нашата солидарност со локалните заедници, граѓанските иницијативи и еколошки движења во Струмичкиот регион на Северна Македонија, во нивната долга борба против отворање на рудникот за бакар и злато Иловица-Штука.

Речиси десет години, жители од регионот се мобилизирани во заштита на нивната земја, животната околина, земјоделство и иднината на нивните заедници. Нивното истрајно спротивставување кон проектот ја одразува длабоката загриженост за потенцијалните последици од рударењето од голем обем, за еколошкиот интегритет на Струмичката Котлина и за заедниците, чиишто животи и извори за егзистенција се тесно поврзани со тоа.

Локалната заедница, исто така, своето спротивставување на проектот го изрази и преку локални референдуми во 2017.

Борбата против канадската компанија Euromax Resources продолжи и низ продолжен судски процес. Во мај 2026, Вишиот управен суд донесе конечна одлука во полза на компанијата, во врска со концесиите, отворајќи и пат на Владата на Северна Македонија да издаде дозвола за изградба на рудничкиот проект. На тој начин, оваа одлука уште еднаш го доведе проектот блиску до реализација и предизвика обновена мобилизација на локалните заедници и еколошките организации.

Струмичката Котлина е еден од најважните земјоделски региони во Македонија. Нејзината плодна почва, карактеристична клима и долготрајна земјоделска традиција ги одржуваат локалните заедници со генерации. Воведување на индустриски загадувач од Г-1 категорија во историски значаен земјоделски пејзаж е спротивно на секоја здрава економска, еколошка или етичка оправданост. Оттука, заштитата на овие ресурси не е само локална грижа, туку прашање од поширок еколошки, социјален и јавен интерес.

Движењето против рудникот Иловица-Штука е нешто повеќе од спротивставување на индустриски проект. Тоа е, исто така, борба за иднината на регионот и за тоа кој има право да го обликува. Локалното движење доследно повикува трајно поништување на концесиите за рударскиот проект Иловица-Штука и за заштита на земјоделската почва, водените ресурси и еко-системите на Струмичката Котлина од екстрактивни активности од голем обем. Тоа исто така повикува на транспарентност во одлуките и значајно учество на засегнатите заедници и почитување на волјата на локалните жители во определувањето на иднината на нивната територија.

Ги препознаваме и поддржуваме продолжителниот граѓански ангажман на жителите и локалните иницијативи во Струмичкиот регион. Нивните напори за одбрана на нивната територија и начин на живот формираат дел од пошироко движење низ Балканот и Европа, во одбрана на околината, на учеството на заедниците и на јавниот интерес, наспроти ископувачки проекти од голем обем.

Ги покануваме колегите од светот да ни се придружат во изразувањето солидарност со локалното движење во Струмичкиот регион и со напорите за заштита на Струмичката Котлина, нејзината околина и иднината на нејзините заедници.

Со почит,

Потписниците:

Prof. dr. Andrej Lukšič, Institute for Ecology, Ljubljana
Dr. Balša Lubarda, University Pompeu Fabra, Barcelona
Prof. dr. Duško Radosavljević, Member of the Academy of Science and Arts of Vojvodina
Dr. Michał Pałasz, Jagiellonian University in Kraków, Poland
Dr. Joanna Grzymała-Moszczyńska, AGH University in Krakow, Jagiellonian University, Poland
Prof. Jason W. Moore, World-Ecology Research Network
Jakub Wydra, Jagiellonian University in Kraków, Poland
Dr. Jonas Sonnenschein, Ljubljana, Slovenia
Prof. Alexandra Köves, Corvinus University of Budapest, Hungary
Prof. Dr. Rosa Lehmann, Heidelberg University
Dr. Veronika Kiss, GreenFormation Ltd., Hungary
Dr. Eszter Kelemen, ESSRG Nonprofit Kft Hungary
Dr. Jelena Vasiljevic, Senior Research Associate, University of Belgrade, Serbia
Ilya Sogolov, Technische Universität Berlin
Dr. Melissa García-Lamarca, Assistant Professor, Lund University, Sweden
Dr. Filka Sekulova, Senior Researcher, Universitat Oberta de Catalunya, Spain
Dr. Laura Calvet-Mir, Senior Researcher, Institut Metròpoli (Universitat Autònoma de Barcelona), Spain
Andrea McIntosh, Institut de Ciencia i Tecnologia Ambiental (Universitat Autònoma de Barcelona), Spain
Dr. Giustina Selvelli, Faculty of Arts, University of Ljubljana
Dr. Lorenzo Feltrin, Ca’ Foscari University of Venice
Miroslav Lakota Msc., cirka cph ApS, Denmark
Dr. Ana Stojilovska, ELTE Centre for Social Sciences, Hungary
Dr. Gemma Simón i Mas, postdoc researcher, Blanquerna – Universitat Ramon Llull, Barcelona, Spain
Timočki Božur – Informal citizens group from Eastern Serbia
Timočka Buna – NGO from Eastern Serbia
RIS – Rendžeri istočne Srbije (Rangers of Eastern Serbia)
Čuvari Homolja – Formal citizens group from Eastern Serbia
Fynn Schmidt MA., University of Münster
Elena Marina Müller, Heidelberg University
Rafael Hernández Westpfahl, Heidelberg University
Sultana Jovanovska, University of Ljubljana
Katarina Kušić, Associate Professor, University of Rijeka
Tansu Yeşilkır, ICTA – Universitat Autònoma de Barcelona
ZBOR – Združeni balkanski otpor i rad
Dr. Maura Benegiamo, University of Pisa
Aleksandra Bulatović, Senior Research Fellow, Institute for Philosophy and Social Theory, University of Belgrade
Prof. dr. Giorgos Kallis, Icta, Barcelona
Prof. dr. Ratko Ristić, University of Belgrade
Dr. Ethemcan Turhan, Assistant Professor of Environmental Planning, University of Groningen
Giorgos Velegrakis, Assistant Professor of Environmental Sociology, University of Crete
Dr. Barbara Beznec, Institute of Ecology, Ljubljana